tumblr_nj5re03KME1teue7jo1_1280

Efekt potwierdzenia, czyli kilka słów o tym, dlaczego nigdy nie będziesz obiektywny

Zdarzyło Ci się przebywać w towarzystwie, w którym tylko Ty miałeś rację? Ile razy w swoim życiu powiedziałeś: „Wiedziałem, że tak będzie!”? Światopoglądowe tematy bywają trudne, dlatego że każdy z nas ma inny punkt widzenia. Mimo analizy tych samych faktów, często widzimy jedynie potwierdzenie swoich prywatnych preferencji… Tym jest właśnie najczęstszy błąd poznawczy popełniany przez nasze mózgi – błąd konfirmacji.

Budzisz się rano – dzisiaj piątek. Ale chwila – przecież to piątek 13! Dziś musi się zdarzyć coś złego. Autobus się spóźnił, zapomniałeś notatek na zajęcia, telefon rozładowany, a akurat teraz najbardziej go potrzebujesz…To samospełniająca się przepowiednia, która działa silniej niż nasz zdrowy rozsądek. Jeśli spodziewamy się, że będzie źle, widzimy jedynie to, co potwierdza nasze przeczucia. W aspekcie psychologicznym, z efektem potwierdzenia mamy do czynienia w sytuacji, gdy jako osoba pewna siebie, życiowe sukcesy przypisujemy ciężkiej pracy. Osoba o niskim poczuciu wartości, traktuje je jako wynik przypadku. Terapia poznawcza opracowana przez Aarona T. Becka, w latach 60. XX wieku traktuje depresyjne zaburzenia jako wynik selektywnego odbioru informacji. Natomiast z badań klinicznych wynika, iż pacjenci przekonani o tym, że są poddani terapii antybiotykowej po 4 dniach leczenia grypy widzą znaczną poprawę stanu zdrowia. Co ciekawe, z medycznego punktu widzenia antybiotyki nie działają na wirus grypy (działają one jedynie na choroby bakteryjne).

Jako prawdziwa kino-maniaczka muszę przywołać jeden z moich ulubionych filmów „Dwunastu gniewnych ludzi” Sidney’a Lumet’a, gdzie jedenastu z dwunastu przysięgłych jest przekonanych o winie oskarżonego. Mimo dowodów, które budzą wątpliwości, początkowo żaden z nich nie bierze ich pod uwagę w osądzie. A jaki wpływ ma efekt potwierdzenia na nasze poglądy polityczne? Amerykański naukowiec Philip E. Tetlock, obecnie profesor na Uniwersytecie w Pensylwanii, przez 20 lat badał skuteczność przewidywań ekspertów politycznych. Na podstawie analizy 284 ekspertów, uczony zauważył, że dogmatyczni eksperci nie brali pod uwagę nowych faktów, jeżeli przeczyłyby one ich pierwotnym opiniom.

Efekt potwierdzenia, to zjawisko związane nie tylko z gromadzeniem i oceną informacji, ale również działa na etapie ich zapamiętywania. Mamy tutaj do czynienia z „pamięcią potwierdzającą”. Z reguły lepiej zapamiętujemy sytuacje, które miały silniejszy wydźwięk emocjonalny, jak również lepiej pasują do obrazu późniejszych wydarzeń. Efekt selektywnej pamięci został udowodniony w badaniu, gdzie w dwóch grupach osób przedstawiono sprzeczne teorie. W pierwszej uczestnicy byli przekonani o tym, że introwertycy częściej odnoszą sukcesy, natomiast w drugiej – ekstrawertycy. Następnie, w rozmowie z badanymi, osoby z pierwszej grupy wymieniały swoje cechy charakteru, które świadczyły o ich introwertyzmie. Analogicznie, w grupie drugiej pojawiła się rzesza ekstrawertyków.

Błąd konfirmacji ma również związek z niesłabnącą popularnością horoskopów i wróżb. Muszę przyznać, że będąc nastolatką uległam pokusie poznania przyszłości. Wybrałam się wówczas do jednej z bardziej znanych wróżek na Śląsku, której umiejętności potwierdzała rzesza osób. Od tego czasu minęło 8 lat. Sama wróżba miała wydźwięk bardzo pozytywny, jednak była uboga w szczegóły. Czy się sprawdziła? Ciężko ocenić, jednak w wielu moich życiowych decyzjach, z perspektywy czasu, zauważam oddziaływanie podświadomości i tego konkretnego doświadczenia.

Przekłamania w naszym mózgu powstają również w sytuacji, kiedy pierwsze wrażenie jest sprzeczne z późniejszym przebiegiem sytuacji. Kiedy nowo poznana osoba wyda nam się nacechowana pozytywnie, tak będziemy ją odbierali bez względu na jej późniejsze zachowanie. Czy nie łatwiej nam przychodzi „przymknąć oko” na błędy osoby, którą lubimy? Natomiast bardziej krytycznie podchodzimy do osób, które na początku nie przypadły nam do gustu? Seria doświadczeń pokazuje, że ludzie, którzy zapoznali się z hipotezą potwierdzającą ich opinię, nie zmieniają zdania, mimo że w późniejszej fazie eksperymentu hipoteza zostaje obalona.

Podsumowując, z efektem potwierdzenia nie da się walczyć. W wyniku naszego odbioru rzeczywistości jesteśmy skazani na stronnicze i subiektywne spojrzenie. Myślę jednak, że rozwiązanie jest proste – starajmy się doświadczać tego co pozytywne. Pozytywne odczucia pozwolą nam oceniać rzeczywistość w optymistyczny sposób.

Magdalena Frej

Magdalena Frej

Z rozsądku - studentka finansów i rachunkowości. Wolny czas z przyjemnością poświęcam na czytanie książek, polskie kino i sport. Zakochana w polskich górach, marzę by kiedyś tam zamieszkać na stałe.

2 Comments

  1. Jeden post – burza tematów.

    Od wiary zabobony i efektu placebo. Przez selektywne postrzeganie oraz interpretacją niekonkretnych przepowiedni w taki sposób żeby pasowała do następującej po nich przyszłości. Aż po znaczenie pierwszego wrażenia i trudności w przyznaniu się do błędnej tezy.

    Każdy z tych tematów jest na swój sposób ciekawy, i każdemu ze spokojem można by było poświęcić osobny artykuł albo pracę naukową. Jednakże osobiście uważam, że w tak krótkim wpisie nie ma dla nich wszystkich miejsca.

    Teza – jasna, została w tym artykule poparta argumentami. Artykuł mówi nam, że autorkę wiele rzeczy interesuje. Interesuje tak bardzo, że koniecznie chciała nam powiedzieć o wszystkim na raz. :)

    Z wyrazami szacunku,

    1. Witam, zgadzam się z Tobą, że każde z tych zagadnień jest bardzo szerokie i warte uwagi, jednak psychologiem (niestety) nie jestem. Moja wiedza opiera się na książkach hobbystycznych, aniżeli na fachowej wiedzy akademickiej. W efekcie potwierdzenia, zawierają się wszystkie powyższe tematy, stąd też taka forma artykułu – dzielę się informacjami, które posiadam (ciężko inaczej) :) Jeżeli czytelnicy czują niedosyt i choć jedna osoba z tego powodu chce zagłębić się w temat- pozostaje mi się cieszyć, że kogoś zainspirował mój artykuł :)

      PS Dziękuję za komentarz, w pracy nad przyszłymi tekstami na pewno postaram się popracować nad uszczegółowieniem tematu.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Magda

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *